(Ảnh mang tính minh hoạ)

 

Hôm nay tôi đọc được 3 bài viết trên 3 blog khác nhau (trong Thầy của tôi), mỗi bài nói về những câu chuyện khác nhau, nhưng ngẫm lại thì đều có chung một cái đích – thành công không phải một sớm, một chiều; cần có một tầm nhìn, một kế hoạch, và những hành động cụ thể. Nói ra thì có thể ai cũng biết, nhưng lại luôn thu hút sự quan tâm bởi lẽ, nói thì dễ mà làm thì khó. Vậy những nguyên tắc nào cần lưu tâm trên chặng đường hướng tới thành công của mỗi người?

Điều đầu tiên – và có lẽ là quan trọng nhất – phải hiểu rằng, lý thuyết và thực tế là hai câu chuyện khác nhau.

Chân lý này tôi đã đọc và nghe rất nhiều từ trước đó, nhưng rồi lại quên mất – có lẽ vì tôi là người chuộng sách vở – cho đến khi đọc được bài viết Undefined Behavior: Not just For Programming Languages của John Regehr. Câu chuyện lý thuyết được John minh hoạ bằng một ví dụ suy diễn toán học vô cùng đơn giản như sau:

  1. Bắt đầu: a = b
  2. Nhân hai vế cho a: a2 = a*b
  3. Cộng hai vế cho –b2: a2 – b2 = a*b – b2
  4. Khai triển vế trái: (a + b)(a – b) = a*b – b2
  5. Đặt nhân tử chung vế phải: (a + b)(a – b) = b*(a – b)
  6. Chia hai vế cho (a – b): a + b = b
  7. Thay a bằng b (từ 1): b + b = b
  8. Chia hai vế cho b: 2 = 1

Kết quả của chuỗi suy diễn kia rõ ràng là vô lý! Chúng ta gặp trục trặc ở bước nào? Lời khuyên lý thuyết phổ biến là bước 6, chúng ta không thể chia hai vế cho (a – b) vì có thể bằng 0. OK, vậy giả sử a khác b thì sao? Có lẽ bước 8 chăng, vì b có thể bằng 0. OK, vậy b khác 0 thì sao? Và câu chuyện tiếp diễn….

Một vấn đề hết sức đơn giản, tưởng trong tầm tay, nhưng thực tế lại rất khác biệt. Với ví dụ đơn giản trên, chúng ta có thể dễ dàng đặt điều kiện như b khác 0, a khác b, v.v. nhưng trong thực tế, chúng ta không hề dễ dàng theo dõi những rủi ro, bất trắc có thể xảy ra, và càng không thể dự đoán được điều gì có thể xảy ra trong tương lai. Không ngừng trải nghiệm, không ngừng sáng tạo, chấp nhận rủi ro, không ngại thay đổi sẽ là phù hợp với thực tế thay vì cứng nhắc, công thức trong lý thuyết. (Chuyện vặt: thời tiết quả thật khó đoán, trời trong xanh, vừa đi rửa xe sạch bóng xong thì đổ mưa, và xe lại bẩn….)

Điều thứ hai – quan trọng không kém – là phải có tầm nhìn, mục tiêu rõ ràng và những hành động cụ thể

Như trong câu chuyện của John Regehr, tương lai là không thể đoán trước và nhiều yếu tố ta không thể tiên liệu hay kiểm soát được; thế thì làm sao có thể có tầm nhìn, có mục tiêu và những hành động tương ứng? Điều này tôi cũng đã từng nghĩ tới (trong bài Nghĩ về tương lai) và đã bắt gặp một câu chuyện liên quan của Cal Newport trong bài viết In Search of Purpose: Esther Duflo and the Pre-Conditions for Finding Your Life’s Mission. Câu chuyện kể về một người thành công nhờ khám phá ra “sứ mệnh cuộc đời” từ rất sớm, và tầm nhìn, mục tiêu, kế hoạch, hành động – dù đôi lúc có đổi thay theo hoàn cảnh thực tế – của người này luôn xoay theo “sứ mệnh” này. Sứ mệnh cuộc đời hay tình yêu đích thực hay giá trị cốt lõi, v.v. của một người có được nhờ vào đâu? Ta chỉ nhận ra những điều này (thật ra là một nhưng là những tên gọi khác nhau) khi ta biết ta là ai? Ta phù hợp với cái gì? Ta cảm hứng với điều gì nhất? Hay cái đầu tiên và quan trọng nhất của mỗi người trong cuộc đời là: Biết ta đích thực là ai? Chuyện còn lại chỉ là những thứ linh tinh xoay quanh cái “thứ” (tạm gọi vậy) đó. Trái Đất không ngừng quay quanh trục của nó và mặc dù chúng ta, dù khoa học tân tiến cỡ nào, vẫn không thể nhìn thấy được cái trục ấy tròn, méo ra sao. Người may mắn tìm thấy tình yêu đích thực của cuộc đời mình từ rất sớm nên họ thành công sớm (như nhân vật trong câu chuyện của Cal), người tìm thấy muộn hơn và có những người cả kiếp sống này vẫn chưa tìm thấy – mặc dù thấy họ có vẻ thành công. Không sao, đừng dừng lại, hãy tiếp tục tìm kiếm (mượn lời trong bài phát biểu của Steve Jobs tại Đại học Stanford năm 2005).

Điều cuối cùng – cũng là câu chuyện cuối cùng tôi đọc hôm nay – là giá trị của những thành công nho nhỏ.

Câu chuyện của Joel Spolsky trong bài viết Controlling Your Environment Makes You Happy về trải nghiệm của chính mình, và cũng là những lời khuyên cho những người thiết kế UI (User Inteface – Giao diện người dùng) là đừng xem thường những thành công, những niềm hạnh phúc, v.v. nhỏ nhoi. Đành rằng, mỗi chúng ta cần có những thành công lớn, mang tính bước ngoặt để tạo sự thay đổi trong cuộc sống nhưng những thành công nhỏ bé, niềm hạnh phúc nhỏ bé là rất cần thiết trên chặng đường hướng đến những thành công lớn lao hơn của mỗi cá nhân. Sự kiên trì, những thói quen tốt, những mục tiêu be bé, thực hiện một cách thường xuyên, liên tục, v.v. thật sự là quan trọng. (xem thêm: Duy trì cảm hứng làm việc mỗi ngày).