Tư duy như một kẻ lập dị tức là tư duy không dựa trên các suy đoán hay linh cảm mà dựa trên các thí nghiệm và số liệu để hiểu cách thức các sự vật, hiện tượng vận hành từ các vấn đề vĩ mô như chính sách y tế, giáo dục đến các vấn đề vi mô như quyết định cá nhân.

Tư duy như một kẻ lập dị không phân biệt đúng hay sai, ngu ngốc hay thông minh, cách này hay cách khác. Nó hướng đến cách tư duy hiệu quả hơn, sáng tạo hơn, lý trí hơn, nhìn từ những góc độ khác nhau, kỳ vọng khác nhau, công tâm, không lạc quan mù quáng mà cũng không gay gắt hoài nghi.

Tư duy lập dị là lối tư duy nhỏ thay vì tư duy lớn theo phương pháp của nhà Vật lý vĩ đại Isaac Newton: “Để giải thích được bản chất một sự việc là điều vô cùng khó khăn đối với bất cứ ai vào bất kỳ thời điểm nào. Do vậy, có lẽ sẽ tốt hơn nếu mỗi lần chúng ta chỉ cần giải thích được một phần nào đó của sự việc một cách chắc chắn thay vì cố gắng giải thích toàn bộ sự việc nhưng một cách mập mờ.

Tư duy như một kẻ lập dị dựa trên một số tiền đề cơ bản:

  • Biết được cần phải đo lường cái gì, đo lường ra sao sẽ khiến cuộc sống phức tạp này bớt phức tạp đi nhiều. Chẳng gì bằng sức mạnh của các con số cụ thể trong việc xóa bỏ từng lớp hỗn độn và trái ngược, đặc biệt là những chủ đề cảm tính, mang tính tranh luận;
  • Sự khôn ngoan từng trải truyển thống thường sai. Và một sự vô tình chấp nhận nó có thể dẫn đến những hậu quả tùy tiện, sai lầm, hay thậm chí là nguy hiểm;
  • Giữa hai vấn đề, sự tương quan không phải luôn là mối quan hệ nhân quả. Khi hai việc có liên quan với nhau, chúng có xu hướng thúc đẩy người ta nghĩ rằng nguyên nhân này gây ra vấn đề kia. Không hẳn như vậy.

Để hình thành lối tư duy như một kẻ lập dị, chúng ta phải:

  • Học cách nói “tôi không biết”: vui vẻ với cái không biết, sẵn sàng học hỏi và lắng nghe phản hồi;
  • Gạt phăng đạo đức sang một bên: có những chuẩn mực hay giới hạn do chính bạn hay truyền thống đặt ra. Tư duy hiệu quả, sáng tạo không quan tâm những điều này mà chỉ quan tâm đến bản chất vấn đề;
  • Suy nghĩ giản đơn như một đứa bé: luôn vui vẻ, tư duy nhỏ, không e ngại những điều hiển nhiên chính là những hành vi thuộc về trẻ con nhưng vẫn phù hợp với người lớn;
  • Thuyết phục những người không muốn được thuyết phục: hãy trân trọng và hiểu rõ ý tưởng của người khác, từng bước tranh luận để thay đổi quan điểm của họ;
  • Chấp nhận buông bỏ: buông bỏ không phải là thất bại, đơn giản đó chỉ là sự thay đổi theo một cách thức mới.