Giấc mơ Mỹ và “Đại gia Gatsby”

Nhà văn Francis Scott Key Fitzgerald (1896 – 1940) được xem là một trong những tác giả văn học lớn nhất thế kỷ 20, thành viên của “Thế hệ Lạc loài” (Lost Generation). Ông viết nhiều truyện ngắn và bốn tiểu thuyết, trong đó The Great Gatsby là kiệt tác kinh điển. Tuy nhiên, khi qua đời vì một cơn đau tim năm 1940 ở tuổi 44, ông đã hoàn toàn rơi vào tình trạng bị quên lãng.

Cái chết của Fitzgerald cũng không khác là bao so với cái chết của Gatsby – nhân vật sẽ lưu danh ông mãi mãi. Cả hai đều là con sinh hiến tế cho the American Dream – Giấc mơ Mỹ. Vậy Giấc mơ Mỹ thực chất là gì? Trong Tuyên ngôn Độc Lập của nước Mỹ 4/7/1776 (và được chủ tịch Hồ Chí Minh trích dẫn trong lời mở đầu cho bản Tuyên ngôn Độc Lập khai sinh ra nước Việt Nam Dân Chủ Công Hòa ) tuyên bố hùng hồn rằng: “Tất cả mọi người đều sinh ra có quyền bình đẳng. Tạo hóa cho họ những quyền không ai có thể xâm phạm được; trong những quyền ấy, có quyền được sống, quyền tự do và quyền mưu cầu hạnh phúc.”  Và Giấc mơ mỹ là cái hứa hẹn rằng chỉ có ở nước Mỹ thì lời tuyên cáo hùng hồn ấy mới có cơ hội trở thành hiện thực vì chỉ có ở Mỹ con người mới có bình đẳng về cơ hội.

Giấc mơ Mỹ ngày nay không chỉ là “giấc mơ” của người Mỹ mà nó vẫn đang phập phồng trong giấc ngủ đêm cũng như ngày của hàng triệu người khắp nới trên thế giới và ngay cả tại Việt Nam nhất là trong giới trẻ. Cái giấc mơ một ngày nào đó sẽ trở thành một “Đại gia”, sẽ kết hôn với một “Đại gia” đang trở thành xu thế thời thượng trong một đại bộ phận giới trẻ Việt thời nay. ĐÓ LÀ LÝ DO QUAN TRỌNG ĐỂ DỊCH GIẢ TRỊNH LỮ QUYẾT ĐỊNH DỊCH THE GREAT GATSBY THÀNH ĐẠI GIA GATSBY. Và tiêu đề “Đại gia Gatsby” là hay nhất và phổ biến nhất trong số các tiêu đề đã được dịch sang Tiếng Việt.

Đại gia Gatsby

Hình ảnh có liên quan

Đại gia Gatsby trong một bộ phim cùng tên do Leonardo Dicaprio thủ vai

Nick Carrway, sau khi tốt nghiệp đại học, đã di chuyển sang miền Đông để học nghề buôn trái phiếu. Tại đây, anh đã làm quen với những nhân vật như Tom, Daisy, Jordan, v.v. và một nhân vật bí ẩn tên là Gatsby.

Nhân vật Gatsby xuất hiện xung quanh những buổi tiệc đình đám với hàng trăm khách mời, với những tin đồn “tam sao thất bản” về lai lịch bản thân như là một kẻ buôn lậu, một kẻ giết người, một sỹ quan quân đội, một trí thức từ trường đại học danh giá Offord, v.v.

Gatsby chủ động làm quen với Nick bằng cách mời anh đến một buổi tiệc tại nhà. Nick không hiểu vì sao mình được chọn cho đến khi biết được nguyên nhân chính, theo lời kể của cô bạn Jordan, là: “Ông ấy muốn biết liệu anh có thể mời Daisy đến nhà một buổi chiều rồi cho phép ông ấy sang thăm không.” Lời nhờ cậy khiêm nhường ấy đã khiến Nick chấn động:”Ông đã chờ đợi năm năm trời và mua cả một khu nhà lớn làm chỗ ban phát ánh sao cho lũ bướm đêm vô tình – chỉ để có thể sang thăm vườn một người lạ vào một chiều nào đó.” Gatsby đã có cơ hội gặp Daisy để thể hiện tình cảm và đó cũng là nguyên nhân dẫn đến cái chết bi thảm của mình.

Cái chết của Gatsby thật bi thảm và cũng thật cô đơn. Đưa đám Gatsby chỉ có Nick, cha của Gatsby, bốn năm gia nhân, người đưa thư của West Egg, và người đàn ông có đôi kính mắt cú đã từng kinh ngạc vì những cuốn sách của Gatsby tại một bũa tiệc cách đây ba tháng. Những người luôn luôn có mặt trong các buổi tiệc của Gatsby thì biệt tăm như lời thốt lên chua chát của người đàn ông có đôi kính mắt cú: “Lạy Chúa sao lại thế! Họ vẫn kéo đàn kéo lũ có đến hàng trăm mà.”, Daisy – mối tình sâu đậm của Gatsby – thì chỉ gửi một tin nhắn chia buồn, Meyer Wolfsheim – người được cho là thân thiết với Gatsby trong các vụ làm ăn – thì đưa ra một lý lẽ ‘thực dụng’ đến sửng người: “Ta hãy học cách bày tỏ tình bạn với một người khi anh ta còn sống chứ không phải khi anh ta đã chết. Sau đó, quy tắc riêng của tôi là không dính dáng vào chuyện gì hết.”

Khoảng thời gian làm quen với Gatsby tuy thật ngắn ngủi và còn nhiều bí mật về con người này chưa được hé mở, nhưng Nick đã có những đánh giá của riêng mình: “nếu nhân cách là một chuỗi nối liền những hành vi thành đạt, thì con người này có cái gì đó rất đáng thán phục, một sức nhạy cảm cao độ đối với những hứa hẹn của cuộc sống, như thể ông ta là họ hàng với một trong những bộ máy tinh vi vẫn ghi nhận được các cuộc động đất cách xa chúng hàng vạn dặm…Không – con người Gatsby cuối cùng hóa ra cũng được; nhưng những gì đã xâu xé Gatsby và đám bụi nhơ bẩn độc hại vẫn lơ lửng sau những giấc mơ của ông đã tạm thời làm tôi chẳng lòng dạ nào để ý đến những đau buồn vô ích và hoan lạc chốc lát của con người.”

Giấc mơ và ảo ảnh

Đại gia Gatsby không phải là một tụng ca về Giấc mơ Mỹ, cũng không phải là một câu chuyện về “rượu gin và tình dục như hai món chơi quốc hồn quốc túy của Mỹ”, mà là một áng thơ cay đắng diễm lệ về sự rỗng tuếch của Giấc mơ Mỹ

Mọi tuyên ngôn về bình đẳng chỉ là giả hiệu, và cái bất bình đẳng tai hại nhất của xã hội loài người không phải là cái bất bình đẳng về cơ hội, mà là cái bất bình đẳng về “chuẩn mực nhân cách cơ bản”.

Đại gia Gatsby phơi bày hiện thực một cách trần trụi đến khủng khiếp nhưng cũng hé lộ những hạt mầm hy vọng như đoạn kết tác phẩm:

Gatsby đã tin vào đốm sáng xanh ấy, vào cái tương lai mê đắm đến cực điểm đang rời xa trước mắt chúng ta năm này qua năm khác. Ừ thì nó đã tuột khỏi tay chúng ta, nhưng có làm sao đâu – ngày mai chúng ta sẽ lại chạy nhanh hơn, vươn tay ra xa hơn…Rồi một sáng đẹp trời…

Chúng ta cứ thế dấn bước, những con thuyền rẽ sóng ngược dòng, không ngừng trôi về quá khứ.