Tôi đã từng đọc Tự truyện Gandhi cách đây vài năm, nên có lẽ lần đọc lại này không còn là để biết chuyện gì xảy ra, mà để nhìn lại một con người đã tự biến đời mình thành một cuộc thí nghiệm dài.
Cuốn sách không kể Gandhi như một thánh nhân hoàn hảo. Trái lại, điều đáng nhớ là ông luôn bắt đầu từ những điều rất nhỏ: ăn uống, giữ lời hứa, kiểm soát ham muốn, sống giản dị, không nói dối, không sợ hãi. Từng việc tưởng như tầm thường ấy, nếu được làm đủ lâu và đủ nghiêm túc, lại trở thành một thứ kỷ luật tinh thần.
Gandhi đi từ một chàng trai nhút nhát, nhiều mặc cảm, sang Anh học luật, rồi đến Nam Phi và va chạm trực diện với bất công chủng tộc. Từ đó, ông dần tìm ra con đường của mình: chân lý và bất bạo động. Nhưng bất bạo động ở đây không phải là yếu đuối hay né tránh xung đột. Nó là một hình thức can đảm: chịu đau, chịu thiệt, chịu bị hiểu lầm, nhưng không để lòng căm ghét biến mình thành bản sao của kẻ áp bức.
Điều đọng lại sau cuốn sách đó là tự do của một dân tộc bắt đầu từ khả năng tự chủ của từng cá nhân. Muốn thay đổi thế giới, trước hết phải thay đổi cách mình ăn, nói, nghĩ, tiêu dùng, giận dữ và sợ hãi.
Đọc Gandhi không phải để ngưỡng mộ một vĩ nhân, mà để tự hỏi bản thân rằng, trong những việc rất nhỏ mỗi ngày, mình đã sống thật với điều mình tin đến mức nào?
Trần Ngọc Minh 