Chúng ta ai cũng đã từng nghe qua bộ môn Lịch sử (History) và đều đã từng học các môn như lịch sử Việt Nam hay lịch sử Thế giới – ít nhất là khi học phổ thông, nhưng môn học Đại sử (Big History) thì ít nghe hơn. Người đầu tiên đề xuất cụm từ “đại sử” là David Christian, hiện là giáo sư lịch sử của trường Đại học San Diego, California. Đại sử, được định nghĩa như là lịch sử từ vụ nổ lớn (Big Bang) cho tới ngày nay, vẫn chỉ là một phân nhánh của một chuyên ngành thuộc về lịch sử thế giới, mà môn lịch sử thế giới cũng chỉ bắt đầu từ năm 1990. Điều đó cho thấy hiểu biết về bộ môn này còn rất ít và với số đông những người không chuyên về lịch sử thì lại càng mù mờ hơn. Trong hoàn cảnh đó, tác phẩm Đại sử từ vụ nổ lớn đến hiện tại của Cynthia Stokes Brown ra đời như là tác phẩm phổ thông đầu tiên khám phá môn học đa ngành hấp dẫn này. Tôi chỉ tình cờ biết được cuốn sách này khi đang lang thang trên blog của Bill Gates, trong mục Big History và may mắn khi quyển sách đã được dịch sang tiếng Việt.

Nội dung cuốn sách gồm hai phần hay, theo tác giả, là hai câu chuyện:

Phần 1: là câu chuyện về sự hình thành của vũ trụ xuất phát từ một vụ nổ lớn đã dẫn đến sự hình thành các ngôi sao, các hành tinh và sự sống trên một hành tinh bé nhỏ có tên là Trái đất (còn những nơi khác trong vũ trụ thì đến nay vẫn chưa có bằng chứng xác thực). Lịch sử loài người chỉ chiếm một phần cực nhỏ trong lịch sử toàn bộ Trái đất, chưa kể đến vũ trụ. Sự nhỏ bé này có thể minh hoạ bằng nhiều cách khác nhau, ví dụ theo David Christian:


Nếu trái đất chỉ mới thành hình 13 năm trước, vào lúc này…

Trái đất mới tồn tại được khoảng 5 năm

Những sinh vật lớn, đa tế bào mới xuất hiện được 7 tháng

Thiên thạch đâm vào Trái đất làm khủng long tuyệt chủng cách nay 3 tuần

Họ người xuất hiện được 3 ngày

Loài người, tức Homo sapiens, đã tồn được chỉ 53 phút

Xã hội nông nghiệp xuất hiện đến nay được 5 phút

Toàn bộ phần lịch sử được ghi chép lại đã tồn tại được 3 phút

Xã hội công nghiệp hiện đại có mặt trong vòng 6 giây


Một cách mô tả phổ biến khác là rút gọn thời gian tồn tại của Trái đất xuống thành 24 giờ: nếu Trái đất ra đời vào lúc nửa đêm, thì sinh vật đơn bào đầu tiên xuất hiện vào lúc 4 giờ sáng và thực vật sống ngoài biển đầu tiên có mặt lúc 8 giờ rưỡi tối. Động vật và thực vật lên bờ khoảng 10 giờ đêm, trong khi khủng long xuất hiện ngay trước 11 giờ đêm. Khủng long biến chỉ cách nửa đêm 21 phút, con người xuất hiện cách 2 phút và nền nông nghiệp cũng như cách thành phố ra đời chỉ vài giây trước khi bước sang một ngày mới.

Kết thúc câu chuyện (phần 1) là hình ảnh nhóm người Homo sapiens đang săn bắn, hái lượm.

Nguồn Internet

Phần 2: là câu chuyện trong vòng 10.000 năm trở lại đây bắt đầu kể từ khi con người từ bỏ lối sống săn bắn, hái lượm để chuyển sang nông nghiệp. Việc thay đổi phương thức sống đã dẫn đến hình thành các cộng đồng người, các thành bang, các nền văn minh, các đế chế, dịch bệnh, chiến tranh, giao lưu văn hoá-thương mại giữa các vùng miền, các lục địa, cuộc cách mạng công nghiệp,…

Câu chuyện (phần 2) bắt đầu khi con người chuyển sang lối sống nông nghiệp đến khi con người hoàn tất quá trình bành trướng của mình trên phạm vi toàn cầu  với việc Columbus khám phá ra Châu Mỹ và ngày nay, loài người đã vươn tầm ra khỏi Trái đất.

Nguồn Internet

Tại sao chúng ta nên đọc cuốn sách này hay tìm hiểu về Đại sử?

  • Thứ nhất, tìm hiểu Đại sử chính là tìm hiểu về nguồn gốc của chính chúng ta và nhờ Đại sử (và khoa học hiện đại) mà chúng ta biết rằng, tất cả chúng ta không phân biệt màu da, sắc tộc, văn hoá,v.v. đều có cùng một nguồn gốc, loài Homo sapiens.
  • Thứ hai, tìm hiểu Đại sử để thấy rằng, sự sống chúng ta và Trái đất có mối quan hệ mật thiết với nhau, và cũng thấy rằng những hành động mà con người thực hiện để các thế hệ về sau sinh sôi nảy nở đã đẩy môi trường Trái đất và những dạng sống trên đó vào mối đe doạ nặng nề.
  • Thứ ba, tìm hiểu Đại sử hay tìm hiểu về sự tiến hoá của các loài sinh vật (và con người), sự sinh thành, phát triển, và huỷ diệt của các nền văn minh, các đế chế (Ấn Độ, Trung Quốc, Hy Lạp, La Mã, Aztec, Inca,…) để tìm thấy các quy luật phổ quát và từ đó có những ứng xử “hợp quy luật” thay vì nhắm mắt để đi đến diệt vong.

Tìm hiểu thêm

  • Trong blog của mình, Bill Gates đã tập hợp rất nhiều  thông tin hữu ích về lĩnh vực Đại sử trong Big History (gatesnotes.com, Big History).
  • Xem bài nói chuyện khoảng 18 phút của David Christian tại TED mô tả một cách sinh động về lịch sử vũ trụ, Trái đất, và loài người.