BÀI HỌC TỪ SOCRATES

  • Hãy khiêm tốn: “những gì tôi biết là tôi không biết gì”.
  • Socrates đã so sánh việc sống mà không suy nghĩ một cách có hệ thống với việc thực hiện một hoạt động như làm đồ gốm hay đóng giày mà không tuân theo hay thậm chí không biết các quy trình kỹ thuật.
  • Socrates khuyến khích chúng ta không nên chùn bước trước sự tự tin của những người không có khả năng nhìn ra sự phức tạp này và xây dựng niềm tin của họ mà không có sự khắt khe…
  • Phương pháp tư duy của Socrates giúp chúng ta xác định điều gì đúng:
    • Xác định một tuyên bố được mô tả một cách tự tin là ‘lẽ thường’ hay ‘luôn đúng’
    • Hãy nghĩ lẽ thường đó có thể sai. Tìm những tình huống hay hoàn cảnh mà lẽ thường đó sai.
    • Nếu tồn tại một tình huống mà lẽ thường đó sai thì nó phải là sai hay ít nhất không chính xác.
    • Tuyên bố ban đầu phải được làm mềm đi để tính đến các ngoại lệ.
    • Nếu tìm thấy ngoại lệ cho các tuyên bố đã được điều chỉnh thì quá trình này phải lặp lại. Chân lý, trong chừng mực mà con người có thể đạt tới, nằm ở một tuyên bố mà xem ra không thể được chứng minh là sai. Chính bằng việc tìm ra cái không phải chân lý mà ta có thể đến gần nhất với chân lý.
  • Mỗi người không nghĩ về lợi ích vật chất của họ nhiều hơn nghĩ về sự khoẻ mạnh của tinh thần và đạo đức.
  • Sự tôn trọng đích thực không bắt nguồn từ ý chí của đám đông mà từ lập luận đúng. Và không phải ai cũng đáng phải lắng nghe.

BÀI HỌC TỪ EPICURUS

  • Hạnh phúc, những thứ cần có, theo Epicurus:
    • Tình bạn: chúng ta không tồn tại trừ phi có người nhận thấy ta tồn tại, những điều ta nói không có ý nghĩa gì cho tới khi có người khác hiểu chúng.
    • Tự do: giải phóng bản thân khỏi ngục tù của các công việc và đời sống chính trị hàng ngày.
    • Suy nghĩ: thay vì lo lắng hãy đưa vấn đề ra giấy hoặc đưa ra thảo luận, ta làm cho những khía cạnh cốt lõi của chúng nổi bật lên. Chẳng có gì là đáng sợ đối với một người hiểu được rằng sống không có gì đáng sợ.
  • Nhu cầu con người có ba loại: tự nhiên và cần thiết (như thức ăn, chỗ ở, bạn bè,…), tự nhiên nhưng không cần thiết (nhà lầu, xe hơi, tiệc tùng,…), không tự nhiên cũng không cần thiết (danh tiếng, quyền lực).
  • Để tránh mua những thứ mà ta không cần hay tiếc những thứ mà ta không thể mua, hãy đặt các câu hỏi sau: điều gì sẽ xảy ra nếu tôi đạt được điều mình mong muốn? Điều gì sẽ xảy ra nếu tôi không đạt được nó?
  • Con người mãi mãi là kẻ thù của một nỗi thống khổ vô nghĩa và phù phiếm, chúng ta để cuộc sống trôi qua trong phiền muộn, trong nỗi lo lắng vô ích vì không nhận thức được giới hạn của vật chất và sự lớn lên của sự hài lòng đích thực.

BÀI HỌC TỪ SENECA

  • Sự tức giận: chỉ bùng nổ trên cơ sở một số quan niệm nhất định. Chỉ cần thay đổi quan niệm.
  • Cú sốc: do chúng ta bị tổn thương nhiều nhất bởi những điều mà ta không trông đợi nên ta phải tính đến những tình huống xấu nhất có thể xảy ra. Có những giai đoạn yên bình làm chúng ta mất cảnh giác nên cần dành thời gian mỗi ngày để thiền định hay suy ngẫm về nỗi buồn của tâm trí hay cơ thể.
  • Bị đối xử bất công: không phải mọi điều xảy ra với chúng ta đều liên quan đến điều gì đó về chúng ta.
  • Lo âu: chúng ta hãy cân nhắc đến mọi điều tồi tệ có thể xảy ra nhưng cũng nên nhớ rằng không bao giờ tệ như ta nghĩ.
  • Kết luận: mọi thứ bên ngoài có thể là trại tâm thần cũng chẳng sao, miễn là tâm ta không biến động.

BÀI HỌC TỪ MONTAIGNE

  • Cuộc sống của chúng ta được tạo nên một phần bởi sự điên rồ, một phần nhờ sự thông thái: bất kì ai chỉ viết về cuộc sống một cách đáng trân trọng và theo nguyên tắc thì đã bỏ qua một nửa của nó.
  • Mọi người gọi cái mà mình không quen là mọi rợ; chúng ta không có tiêu chuẩn nào khác cho chân lý hoặc lẽ phải hơn là những ví dụ và hình mẫu quan niệm và tập quán của chính đất nước mình.
  • Một người thông thái sẽ đánh giá giá trị thực của mọi thứ dựa trên sự hữu dụng và phù hợp của nó với cuộc sống của anh ta. Chỉ những gì khiến ta tốt hơn mới đáng để hiểu.
  • Có hai loại tri thức: kiến thức và sự thông thái. Bản chất việc học chính là đạt sự thông thái chứ không phải kiến thức. Chúng ta cần tìm ra không phải người  hiểu nhiều nhất mà là người hiểu đúng nhất. Chúng ta làm việc chỉ để lấp đầy trí nhớ, còn phần dành cho hiểu biết và ý thức về cái đúng, cái sai thì trống rỗng.
  • Dù câu chuyện của chúng ta có khiêm tốn thế nào thì ta cũng có thể rút ra nhiều hiểu biết sâu sắc từ chính bản thân mình hơn là từ tất cả những quyển sách của quá khứ.
  • Một cuộc sống bình thường, tử tế, nỗ lực đạt tới sự thông thái nhưng không bao giờ quá xa sự điên rồ, đã đủ để coi là một thành tựu.

BÀI HỌC TỪ SCHOPENHAUER

  • Trong tình yêu, đừng bao giờ để sự đau khổ của mình trầm trọng thêm bởi ý nghĩ rằng có điều gì đó không bình thường khi cảm thấy đau đớn sau sắc đến vậy. Nếu ta không thấy đau mới là điều bất thường.
  • Bản thân chúng ta không có gì sai. Không cần phải tự căm ghét chính mình. Một ngày nào đó ta sẽ gặp một người cho rằng ta thật tuyệt vời và cảm thấy đặc biệt tự nhiên và thoải mái khi ở cạnh ta.
  • Qua thời gian, chúng ta nên học cách tha thứ cho những người từ chối mình.

BÀI HỌC TỪ FRIEDRICH NIETZSCHE

  • Những người nào tìm kiếm sự thoả mãn trong cuộc sống thì phải chào đón mọi khó khăn:
    • Sẽ ra sao nếu như niềm vui và nỗi buồn gắn bó với nhau chặt chẽ đến mức bất kì ai muốn có một trong hai thứ càng nhiều thì cũng phải có thứ kia càng nhiều…bạn được lựa chọn: hoặc càng ít nỗi buồn càng tốt, tóm lại là không đau khổ…hoặc càng nhiều nỗi buồn càng tốt, như là cái giá phải trả cho thật nhiều niềm vui và lạc thú tinh tế mà ta chưa được nếm trải? Nếu bạn chọn phương án đầu tiên và muốn thu nhỏ và hạ thấp mức độ đau khổ của con người thì bạn sẽ phải thu nhỏ và hạ thấp năng lực hưởng thụ niềm vui của họ.
  • Nghệ thuật sống nằm ở chỗ tìm ra công dụng cho những nghịch cảnh của ta:
    • Nếu chúng ta là những cánh đồng màu mỡ thì dưới lớp đất sâu, chúng ta không để điều đáng sợ nào trở nên vô dụng và tìm thấy phân bón cho cánh đồng ta trong mọi sự kiện, mọi thứ và mọi người.”
  • Để thành công ta cần phải:
    • Đừng nói về năng khiếu bẩm sinh! Ta có thể kể tên  biết bao nhiêu con người vĩ đại mà không có nhiều năng khiếu cho lắm. Họ đạt được sự vĩ đại, trở thành thiên tài (như cách chúng ta gọi họ) nhờ những phẩm chất mà những người biết là mình không có chúng không muốn nhắc đến: tất cả bọn họ đều có sự nghiêm túc một cách cần mẫn của người thợ thủ công, trước hết họ học cách làm chuẩn xác từng bộ phận rồi mới dám làm ra sản phẩm hoàn thiện. Họ cho mình thời gian để làm việc đó bởi vì họ tìm thấy nhiều niềm vui từ việc tạo ra những thứ nhỏ bé, thứ yếu một cách tử tế hơn là kết quả của một sản phẩm hoàn thiện lấp lánh.
  • Không phải mọi thứ làm chúng ta cảm thấy tốt hơn đều tốt cho ta. Không phải mọi thứ làm ta đau đều xấu:
    • Coi tình trạng đau khổ nói chung là điều khó chịu, một điều gì đó cần bị loại bỏ, là [sự ngu xuẩn tối thượng], nhìn chung là một thảm hoạ thực sự khi nói đến hậu quả của nó…cũng ngu xuẩn như là ý chí muốn loại bỏ thời tiết xấu.

< Sự an ủi của triết học